توجه به تنش و بحران آب و عملکرد چشمگیر دولت سیزدهم

✍️محمد تقی رشیدی

خطر فوری کمبود آب از 17 کشور در سال 1398 به 40 کشور در سال 1400 افزایش یافته که لاجرم ایران اسلامی ما نیز چه بخواهیم و چه نخواهیم با این مشکل دسته و پنجه نرم می کند؛ بر اساس شاخصه ها اگر کشوری بیشتر از ۱۷۰۰ متر مکعب به ازای هر نفر در سال آب داشته باشد از نظر منابع آبی مشکلی ندارد که با توجه به کاهش بارندگی‌ها، کشور ما در مرحله تنش آبی قرار گرفته است.

خشکسالی، کم بارشی و به دنبال آن کم آبی امروزه مشکل کشورهای زیادی از جمله ایران است، به ویژه کشور ما که بر روی کمربند خشک نیز واقع شده و در یک دهه اخیر این مشکل از کم آبی جای خود را به تنش آبی داده است.
از سوی دیگر با افزایش جمعیت، توسعه شهرنشینی و گسترش فعالیت‌های صنعتی، میزان تقاضای آب به طرز چشمگیری افزایش یافته است، به‌طوری که این امر در نهایت موجب بحران آب شده است .

همچنین نیک می دانیم که در حالت کلی ایران از جمله کشورهایی می باشد که بارندگی کمی در طول سال داشته و به همین دلیل اغلب مناطق آن بیابانی و کویری بوده و با کمبود منابع آبی مواجه است. علاوه بر این، در دو دهه اخیر با مشکل خشکسالی مواجه هستیم که به شدت بر میزان بارندگی ها در طول سال تاثیر منفی ایجاد نموده است به طوریکه متوسط بارندگی 154 میلیمتری در سال به کمتر از 150 میلیمتر رسیده است.

تنش و در نهایت بحران آب در ایران یکی از بزرگترین مشکلاتی می باشد که در سالهای اخیر تمام جوانب زندگی و صنعت را تحت تاثیر قرار داده است. دلایل زیادی برای رخ دادن این بحران وجود دارد که برخی به شرایط آب و هوایی و اقلیمی مرتبط بوده و برخی به سو مدیریت ها در گذشته در این حوزه بر می گردد و در چند دهه گذشته و همگام با توسعه صنعتی و کشاورزی، از داشته ها و منابع آبی موجود بطور افسارگسیخته استفاده شده که نتیجه آن وارد شدن به شرایط تنش آبی و قرار گرفتن در یک قدمی بحران آبی در کشور هستیم ، همانطور که قبلا نیز اشاره نمودم در واقع کشوری وارد تنش یا بحران آبی می شود که بر اساس شاخص ها، به ازای هر نفر کمتر از 1700 مترمکعب در سال آب داشته باشد به مرور به تنش آبی و در نهایت به بحران آبی می رسد که الان کشور ما در مرز تنش آبی و یک قدمی بحران آبی قرار دارد که البته با مدیریت صحیح منابع، توجه به خرد جمعی و استفاده از دانش نخبگان داخلی توسط دولت سیزدهم، این مهم به خوبی تاکنون مدیریت شده است .

عدم رعایت استانداردها در کشاورزی و بخش های صنعتی و حتی زندگی شهری همگی باعث شده اند تا مصرف آب در ایران بی رویه و غیرقابل مقایسه با سایر کشورها باشد. استفاده از روش های آبیاری غرقابی، آبیاری فضای سبز شهری و شستشوی معابر و غیره با آب آشامیدنی از بزرگترین مشکلات در کشور ما است که همه ساله تنش آبی را به سمت بحران آب سوق می دهند. علاوه بر این، در کارخانجات و کارگاه های تولیدی و معادن نیز آب زیادی مصرف و آلوده شده و در نهایت به عنوان آب غیرقابل استفاده از چرخه خارج خواهند شد.

بازیافت فاضلاب و بازگردانی آب های خاکستری و استفاده از تجهیزات تصفیه فاضلاب در کارخانه ها، کشتارگاه ها، واحدهای درمانی و آب های خاکستری تولید شده در مناطق مسکونی یکی از بهترین راهکارها برای استفاده مجدد از این آب ها در کشاورزی و واحدهای صنعتی می باشد که در همین حال توجه دولت سیزدهم در تکمیل پروژه های فاضلاب در کل کشور و تزریق به موقع اعتبارات برای اتمام هرچه سریعتر این پروژه ها که گاها عمر برخی از آنها به بیش از دو دهه می رسد از نکات قابل توجه این دولت است که در همین راستا، استفاده مجدد از آب در صنعت، پتانسیل کاهش هزینه‌های تامین آب و تصفیه فاضلاب توسط صنایع و کاهش فشار بر منابع آب را به دنبال داشته باشد.

مدیریت منابع آبی با تصفیه آب، تامین اعتبار در راستای تکمیل پروژه های آب شیرین کن، توجه به زیرساخت ها و اصلاح تاسیسات آبرسانی و از همه مهمتر توجه ویژه وزیر نیرو و مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کشور به جداسازی آب شرب و غیرقابل شرب، تاثیر بسیار مثبتی بر مدیریت منابع آب از یکسو و متوقف نشدن چرخه صنایع به عنوان بازوان توسعه کشور از سوی دیگر داشته است.

افزایش توان ذخیره سازی آب به ظرفیت یک و نیم میلیون مترمکعب با بهره گیری از طرح های تعادل بخشی در سطح کشور، اجرای یک هزار و 984 طرح تنش آبی در شهرها و روستاها، بازسازی و ارتقای تاسیسات آب به طول 14 هزار کیلومتر، تامین یک هزار و پنج دستگاه تانکر آبرسانی سیار، کاهش هدر رفت آب شهری به میزان پنج درصد، تامین 600 مگاوات مولد برق اضطراری و حفر و تجهیز یک هزار و 150 حلقه چاه تنها بخشی از مدیریت جهادی رییس جمهور، وزیر نیرو و مجموعه همکاران ایشان در دولت سیزدهم است که نشان داده اند در همین مدت یکسال با صرف فعل خواستن به توانسته ایم رسیده اند که یقینا ظهور و بروز این مدیریت کلان در مدیریت تنش آبی همدان، خوزستان، چهارمحال و بختیاری، ایلام و بیشتر استان های درگیر با این مشکل را در تابستان امسال دیدیم که در کمترین زمان ممکن و با استفاده از تمام ظرفیت ها، توان و بسیج تمام مجموعه وزارت نیرو این تهدیدات را به فرصت خدمتگزاری تبدیل نمودند هرچند برخی از موارد به علت روزمرگی بودن آنچنان مورد توجه رسانه ها قرار نگرفته یا نسبت به آن کم محلی شده است اما واقعیات را نمی توان و نمی شود کتمان نمود و یکی از این واقعیات عملکرد جهادی و انقلابی دولت سیزدهم در مدیریت و رفع مشکل کم آبی و تنش آبی در سطح کشور است.

توجه به مقوله جهاد آبرسانی و ارائه آن برای اولین بار در ادبیات آب و فاضلاب کشور از دیگر برنامه های شاخص وزارت نیرو در بحث ارائه خدمات به مناطق محروم است که خود به عنوان الگویی جدید، ارائه خدمت‌ با بکارگیری تمام ظرفیت‌های ‌حوزه آبرسانی برای مناطق محروم را هدفمند می کند.

جهاد آبرسانی، الگویی جدید و نوعی فرهنگِ نو خدمت‌رسانی جهادی برای مناطق محروم است که یکی از مسائل مطرح در کشور مسئله رفع محرومیت در بخش‌های روستایی و همچنین بهبود شاخص سلامت به لحاظ دسترسی به آب شرب و پایدار بوده که جهاد آبرسانی در جهت ارتقای شاخص‌های یاد شده تشکیل شده است.

باید یادآور شوم که با توجه به جنگ اقتصادی غرب علیه ایران اسلامی و محدود بودن منابع مالی دولت، هدف از ایجاد کارگروه جهاد آبرسانی، جذب مشارکت مالی خیرین و نیکوکاران و همچنین نهادهای حاکمیتی فعال در حوزه محرومیت‌زدایی برای تامین بخشی از منابع مالی پروژه های آبرسانی است که این پروژه‌ها با اولویت مناطق محروم در دستور کار قرار می‌گیرند و در همین مدت کوتاه از شروع عملیات جهاد آبرسانی با پای کار آمدن قرارگاه های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، فعالیت های بسیار مثمر ثمر و چشمگیری در راستای ارائه خدمات مطلوب به جامعه هدف این طرح صورت گرفته است که بطور نمونه می توان به انعقاد تفاهم نامه میان قرارگاه امام حسن مجتبی (ع) و شرکت آب و فاضلاب استان ایلام اشاره نمود.

عبور از پیک تنش آبی تابستان امسال را می توان ناشی از توجه و تلاش مضاعف شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور نسبت به گذشته برشمرد که هم راستا با دغدغه های رییس جمهور و وزیر نیرو، با برنامه ریزی اصولی و اولویت بندی طرح ها و پروژه ها و تزریق به موقع اعتبارات به عنوان گره گشای مشکلات در کنار شرکت های آب و فاضلاب استان ها، قدم های بسیار مثبتی برای کاهش مخاطرات ملت شریف ایران در بحث کمبود و مدیریت منابع آب برداشته است.

در پایان باید اذعان داشت پای کار بودن، در میان مردم بودن، از مردم بودن و از همه مهمتر با مردم بودن از ویژگی های دولتمردان سیزدهم است که تا کنون بخوبی توانسته اند بحران ها را مدیریت و موجبات جلب اعتماد مردم را فراهم نمایند چراکه مصداق کلام مولای متقیان است که فرمودند: “زمامدار اسلامى باید نسبت به مردم رحمت و محبت و لطف بورزد ” و این دولت خود را خادم ملت می داند و تاکنون در این مسیر از هیچ کوششی فروگذار نکرده است.